balagtas.org

TALAMBAHAY BUHAT SA AKING PANULAT

ni LAMBERTO E. ANTONIO

Mahigit 4 na dekada ang saklaw ng karera ko bilang manunulat, kasama ang ika-5 taon ng pagbubuhat, maghapon at/o magdamag.

Empleado akong nagbuhat noon, may buo-buong kita. Ngayong wala akong opisina, wala ring mabilang na barya-barya.

Kayraming nag-aakala: magaan ang pagbubuhat ko ng panulat. Naku, mas mabigat ito kaysa bangko (bench).

Kahit nagbubuhat at nagbabasa ako ng libro habang nakatayo, paupo kong ibinubuno ang panulat bago buhatin patungo sa dakong nais masapit ng (aking) isip.

Maririnig ko ang mga tinig buhat, o mula, sa ibang naunang mambubuhat. Iisa ang sinasabi: Mas makapangyarihan ang pluma kaysa espada.

Nagpapagunita ito ng isang kaybigat na papel ng manunulat: maging "budhi ng lipunan".

Natural kaninuman ang magbuhat ng sariling bangko. Ginagawa ko ito pag ganado ako.

Dahil ayokong basta gumaya, sama-samang binubuhat ko ang panulat, bangko at hapag.

(Prologo ito ng bagong kalipunan ng sariling mga akdang prosang kinikinis ni LEA)

MINABOTE ANG USAPAN KAHIT WALA SA UMPUKAN

Kumusta ang TropangToma Tumba Zuka
ang bato at atay, baga at bituka?
Ano'ng latest update sa mga romansa?
Nilulusob pa ba ng asa-asawa?

May isang katropang di muna bibilang
ng boteng nabasyo at masinsing tagay,
mga posteng sobrang dalang ang pagitan
yaong bibilangin kung kayang dumungaw.

Ayam manalamin palibhasa'y talos
ang pamumutiktik ng puti sa buhok,
saka sapin-saping buhaghag na tumpok
sa noo at pisngi ang mga kulubot.

Kumusta ang lista ng utang sa kanto?
Mahaba pa rin ba? Kilo-kilometro?
Ang mga upos ba'y nakamonumento
sa bungi-bungi nang astrey-na-platito?

Ang katropa ninyo kung hinahanap man,
ituring na hindi malaking kawalan;
ang mas mahalaga, kayo ay nariyan
muli sa mabote masebong biruan.

May napakabigat kasing iniinda,
napilitantuloy itong magpahinga.
Huwag, huwag sanang takawin ang mata:
baka malagutan siya ng hininga.

AKALA SA MAKATA

Na makata ang sinumang bumibigkas lang ng tula ay pag-aakala ng isang lalaking nagpakilalang "makata" ng Baryo San Gregorio.

Nagpunta siya sa aming nayong karatig ng BSG, may kailangan daw sa ama ko.

"Patutulain ako sa program ng munisipyo sa linggong darating. Magpapagawa ako ulit ng tula sa ama mo," sabi sa akin ng lalaki.

"Ano po ang papaksain ng tula?" Sagot niya ay kahit ano, basta bagong gawa.

Nagkamot ako ng batok. "Pag may student na ang sadya ay gaya ng sa inyo, ako po ang pinagagawa ni Tatay."

"Aha! Makata ka rin pala! Ngayon lang kasi kita nakita."

Naitanong ko:"Alam po ba sa mga okasyong dinaluhan n'yo...na ama ko ang gumawa ng mga tulang ipinarinig n'yo?"

Biglang namutla, tila napahiya, nagpaalam at kumahog siyang umalis. Nakuha niya ang punto ko.

Walang kakayahang bumuo ng sariling tula, mambibigkas siya pero hindi makata.

--
Boni Baltazar

GUSTO AY GUSOT

Nabubuhay at namamatay ang Pinoy sa katwirang kapag may gusot may lusot.

Bakit siya pasasagasa? Ano, may topak? Mas gugustuhin niyang managasa. Madali namang lusutan.

Lalaitin pa niya ang sinagasaan: tanga kasi!

Lumalaki ang gusot, lumalalim ang ugat ng maling gawi at gawa.

Magkakasanga ang katwiran: madaling takpan ang kakulangan o kasalanan.

TUNGKOL SA POETIKA NG LIRIKA
(Una sa Serye)

ni LAMBERTO E. ANTONIO

Bahagi ito ng papel na binasa ko sa workshop ng Sulat-Kamay Writers Guild na idinaos sa Cabiao, NE noong last quarter ng 2013.

Pawang liriko ang mga tulang isasalang; bago sinimulan ang talakayan, sinalakay ko ang pangkalahatang tematikong tirada ng nagsidalo.

Ginamit ko ang sumusunod na diskurso batay sa aking piyesang "Berso Buhat sa Baryo".

Sinasagap pa ba ng iyong hinagap
ang alingawngaw ng aking tinig?
Bumabaling ang talahib,
naghahagkis sa katahimikan
ng bulaklak na matalim ang hugis.
Kinasasabikan ka ng himpilan.
Sasambilatin ako ng habagat,
ngayong ipinagkakait ng amihan
ang iyong halimuyak.

Isang tula ng pangungulila, tila patunay ito sa pansing napagbubuklod ang emosyon at imahinasyon ng objective, malinaw at di-kumbensiyonal na paglalarawan ng kalikasan.

Arkitektoniko ang solong estropa. Pampasidhi sa damdamin ng paghihintay ang mga tunog ng siyam na linya.

Siyam din na hinati sa 3 clusters ang pagririmang pandulo: magkasunod at magkasalit, na sinuhayan ng ibang salitang kasintunog.

(Itutuloy)

BAD T(R)IP

Allergic sa pagtitip ang isa kong kabarkada. Pagpapawili raw ito para maging palaasa ang tao.

Sa beerhouse, tila salot na iniiwasan ni Bark ang GROs kahit supersexy. Never siya nagteybol. Sobra na'ng patong sa presyo ng lady's drink, daig ko pa ang nagtip, angal niya.

Nagpizza kami minsan. Pagpunta niya sa CR naglagay ako ng coins sa mesa para sa waiter naming may ipinababalot sa counter.

Pagbalik ni Bark napansin ang coins, kinuha ibinabalik sa akin. Inignor ko kunwa kaya ibinulsa niya.

Paalis kami sa pizza parlor nang humabol ang waiter. Cesar po'ng ngalan ko, sir, sabi nito kay Bark. Di po ba ang para kay Cesar dapat ibigay kay Cesar?

Naobligasi Bark na isa-isang ipasahod sa palad ng waiter ang coins.

Nakataxi na kami nang sabihin ng kabarkada: Naisahan ako ng kumag, matalas na ang mata mahusay pa sa lohika!

--
Lydio Ablaza

KALAYAANG SINIPAT

Sa Freedom in the World 2014 report ng Washington-based Freedom House na sumaklaw sa 195 bansa, 88 ang klasipikadong "malaya" at 48 ang "hindi malaya".

Pakonsuwelo sa Pilipinas: ipinasunggab dito ng FH ang "best score" sa hanay ng lahat ng bansang kasapi sa Asean, na pawang "partly free" gaya ng Indonesia, Thailand, Singapore at Malaysia.

Nasisipat sa ulat ang paghilahod pa rin ng RP sa maraming larangan, na maraming kahinaan. Sa economy, halimbawa, nakakubabaw ang mga monopolyo at "oligopolies".

Ergo, dakdak lang ang diumano'y patas na kompetisyon.

Winawari na konektado sa sitwasyong iyan ang pagtalamak ng katiwalian at pagsikil sa mga tagataguyod ng kapakanang pampubliko.

Imbes na ipagyabang natin na sa Asia ay RP ang "balwarte ng kalayaan", pagtugmain natin ang sistemang demokratiko at tunay na pangangailangan ng ating sambayanan.

PANLOLOKO AT KONTRATANG LAWAY

Isang Ruel Gamboa, "kontratistang nakabase sa Cabiao, Nueva Ecija" ang ibinabalang "nakapanloloko" dahil sa "kahenyuhang magpakuno."

Itinimbre ng mga Kabyawenyong "nabiktima" ni Gamboa na "ibinibitin saka pinagtataguan" nito ang kakontratang verbal sa construction o renobasyon ng bahay.

Hihingi raw ito ng cash na pambili ng lahat ng kailangang materyales at pambayad sa serbisyo niya at kanyang workers, titiyaking matatapos ang trabaho alinsunod sa itinakdang deadline.

Laging kulang ang materyal at tauhang dumarating, magpapanukala na gawin din ang gayon at ganito saka hihingi muli ng pera.

Paulit-ulit na maatraso ang trabaho at maiinip maiinis ang kakontrata, ipasasauli na lang ang perang "malinaw namang di naipambili ng materyales.

Kukuha ng ibang kontratista siyang "binibiktima" at iyan ang palusot ni Gamboa. Tinapos ng biktima mismo ang usapan, di na talaga sisipot sa trabaho si RG na "mahusay bumuladas" pag sinisita.

Ang babalang ito ng victims ay may aral na kung bakit nililimot ng marami sa atin: meron lang nanloloko kung may nagpapaloko.

Posibleng may mga kapangalan-at-kaapelyido ang "kontratistang" ito. Basta iwasang makipag-deal sa isang Ruel Gamboa na "sanay sa layaw mula sa kontratang laway," anang victims.

KATAS NG 'BATO'

Hindi "kidney" ang "bato" natin dito. Pero pwedeng ikonek sa sakiting Bato Gang, nilarong patutsada sa mga "batugan" o tamad.

Konsiderasyong idiomatic ang kakatasan natin ng kahulugan. Heto ang ilang patak.

'Taga sa bato'--isaisip habambuhay. 'Tisuring bato'--api-apihan, hinahamak lagi.

'Bato sa baboy'--mapanira. 'Bato sa manok'--kumakabig pero ayaw magtulak, humihingi hindi mahihing(i)an o sakim.

SATIRA: PAMPAGANA SA PAGBASA

ni Ana Butumbakal

Tamang panukalang pantaga-at-pantagay sa maling kalagayang umiiral ang (salungatang) masayang paghasaan ng kakayahang magsuri.

Bilib ako sa manunulat na "satirada" ang approach, satirikong tumirada. Gaya ni Barbara Ehrenreich, social critic ng Amerika.

Ms. Ehrenreich's acts of kindness, by no means random, aim to kill. And, in a larger sense, to save (anang The New York Times).

Kaipala, taglay ni Barang ang "(Mark) Twain-like talent for turning a phrase, which makes her much fun to read and downright irrefutable," ayon naman sa San Francisco Chronicle.

Isang pruweba ng galing na iyan ang panimulang pangungusap ni Barang sa essay niyang God Owes Us An Apology na kabilang sa librong This Land Is Their Land:

"The tsunami of sea water that hit South Asia was followed instantly by a tsunami of spittle as the religious sputtered to rationalize God's latest felony."