balagtas.org

AWIT, IHI AT KATOTOHANAN

Piyesa itong sumalok ng inspirasyon sa jingle ng isang radio station tungkol sa katotohanang magpapalaya at magpapasulong sa bayan.

Ayon sa station, panata ng mga naroon ang katotohanan. Matapos mong pakinggan ang jingle, bahala kang kumatas ng ibang kabatirang wala sa abstraktong obrang pantenga.

Ikaw ang magsusuplay ng konteksto. Ano, halimbawa, ang totoo? O kongkretong kondisyon ng sambayanan? Naghihirap ang buhay, na nakikita at nararanasan.

Alipin ng karalitaan (poverty) ang bayan. Dapat sambayanan mismo ang lumutas sa dantaong pataw (burden) na ito.

Dagdag-tiis ang bayan sa sakit na dulot ng katotohanang iyan para ganap na mapanday ang pasiyang lumaya at sumulong. Nang tunay at totoo.

May problema pa rin, ayon sa isang pagsusuri: intellectual poverty ang isang sanhi ng karalitaang pisikal ng bayan.

Teka, di lang uri ng awit ang jingle; balbal na tawag din ito sa ihi o pag-ihi. Baka ibig mo munang magdiskarga ng mapanghing likido, 'wag nga lang sa salawal.

Pagkaraos, larga muli ng konteksto ng katotohanang sa buhay ng sambayanan ay nakabalatay ang masinsing anino ng kasinungalingan na namamaraling mga lingkod ng bayan.

Mga direction sa panulatang Filipino ang iniugnay ni Lamberto E. Antonio (ng balagtas.org) sa mga akdang sinuri sa workshop na idinaos sa residence niya sa Nueva Ecija kamakailan.

Mga tula at kuwento ng mga kasapi ng Sulat-Kamay Writers Guild na nakabase sa Kamaynilaan ang dumayo kay Antonio para ipakilatis at ipalagom ang kanilang commentaries sa obra ng isa't isa.

Naglahad siya ng kuro-kuro at nagpanukala ng hakbanging mas ikahuhusay ng pagkatha.

May nakahanda nang observations ang attendees, kaya agad napuspos at natapos sa maghapon ang workshop.

Gayunman, apat sa writers ang nagpaiwan nang bumalik sa Manila ang mga kasamahan nila. Nakipagtagayang-diwa kay Antonio ang mga ito hanggang madaling-araw.

Itinatag noong 2010, nakapaglathala ang Sulat-Kamay ng ilang antolohiyang nagbabadya ng bagong sigla ng kolektibong pagkilos pampanulatang "walang basbas" ng mga institusyon ni "pakikisakay" sa reputasyon ng sikat na writers.

Ang workshop na ito ang nagsilbing unang tugon sa exhortation ng balagtas.org na patuloy na lumikha ng mga tulay pantalastasan ang sectors ng ating lipunan.

NUYNOY SA DAP

Magnuynoy o magnilay tayo hinggil sa DAP na idinipensa ni Pres. Benigno "Noy" Aquino III sa presidential broadcast noong 30 Oct. 2013

Nagtanggol siya dahil laganap ang palagay na pork barrel ang DAP gaya ng congressional PDAF. Binansagan ng critics si P-Noy na "Hari ng Makarneng Bariles."

Pasubali niya: "Spending through DAP is clearly allowed by the Constitution and by other laws."

Kaugnay nito, 3 lawmakers na idinawit sa pork barrel scam ang sinampahan sa Ombudsman ng reklamong plunder.

Kinailangan ang solo kwerpong depensa bilang pag-ulit ni P-Noy sa sariling pahayag: hindi siya magnanakaw.

Pinilantik din niya ang diumano ay mga lumalabusaw, nagpapalabo ng issues. Nakisawsaw sa depensa pagkaraan ng broadcast ang mga nakikibalahibo kay P-Noy.

May tanong. Ba't naatat o nag-apurang dumipensa ang Pangulo? Ba't di hinintay ang magiging resulta ng pagdinig ng Supreme Court sa petitions kaugnay ng DAP sa Nov. 11?

First time kasi na sa "charmed presidency" ni P-Noy ay bumagsak daw ang popularity rating niya.

May kinalaman daw dito ang baha, deterioration ng EDSA, pagiging world's worst airport ng NAIA 1, Zambo siege, etc.

Nagsolo ng depensa sa DAP si P-Noy dahil wala raw ginagawa ang mga opisyal na alalay niya kundi magpaigkas ng nakaiiritang dakdak.

--
Celing Labuyo

IBA'T IBANG TEMA, MAY ISANG SISTEMA

(1) ABISO SA PAGBERSO
Lumalabas ang tinig
ng nayong kapuspalad
sa subyang ng talahib
na gamit kong panulat.

(2) ANAK-DALITA
Pinaos ng hilahil
si Bunsong kasisilang:
"Saplot kong gagamitin,
dating lampin ni Nanay."

(3) KAY SIR DERECHO
Urong-sulong sa lubak
ng landas na matuwid
ang sarili mong pangkat
na sa pagliko sabik.

(4) TAKSIL SA TAKSIL
Sa payong mo kasukob
ang aking kasintahan,
kasukob ko sa kumot
naman ang iyong ginang.

(5) MGA IBONG BAKA MALIPOL
Nagpupulong ang kawan
sa himpilang mausbong,
paksang pagtalakay:
naglipanang tirador.

(6) EROTIKA 69
Lumitaw, nakangiti,
sumalubong, sumubo;
nabusog man o hindi,
nakangiting nagtago.

(7) ANI SA ANIBERSARYO
Sandekada ang edad
ng pagsasamang kasal:
nakasiyamna anak,
ngayo'y buntis na naman.

(8) PAYAGPAG NG SALARIN
Mahaba ang listahan
ng mga nakaburol,
may sisiw sa ibabaw
ng kanilang kabaong.

(9) OPERASYONG SAGIP
Bahang malalim agad,
pamilyang nasa atip:
"Hangin! Kami'y ilipad!
Tulungang mag-evacuate!"

(10) NAWAWALA
Iyang delikadesa
ay hinahanap natin.
Gustong muling makita?
Suhol ay palakarin.

EKSPERTO SA PAKUNO

Para sa (mga) kinauukulan, di sapat maging kakulay ng abo.

Sumabay sa modernisasyon ang pagpapahusay ng paraang lilitaw na kagalang-galang gayong kagulang-gulang.

Nagiging concrete example ito ng kasabihang "lumalaon bumubuti, sumasama kaysa dati."

Ganyang klase ng "kabihasaang" pantao ang binabanatan ng paglalarawang panghayop.

Walang imposible sa modernong panahon, kaya pumuti na ang uwak, sabi ng mababagsik na critics.

Ang pitak na ito ng balagtas.org ay nais makaigpaw sa mataas, siksik na salansan ng nangaunang matayutay (figurative) na salita't ekspresyon, gaya ng "politikong paruparo na, balimbing pa" at "kapit-tuko sa poder."

Modernistang uwak ang sinumang henyo kung magpakuno at di halatang sa kasibaang lumaklak ng iba-ibang uri ng kabulukan.

Pakiabangan dito ang mga piyesa hinggil sa taong-ibong naghihimagas ng bulok na kamatis at bugok na itlog kahit naeempatso oras-oras.

KASALI SA SALIN

Translation o salin ang isang paraan ng pagpapalawak ng tangkilik sa akdang isinalin.

Pambawas ito sa bigat ng layuning umunawa at magpaunawa.

Literal ba o malaya ang (pagka)salin? Puwedeng kombinasyon, kung sadyang ito ang kailangan.

Pinakamahalaga sa salin: mapanatili ang diwa't kahulugan ng orihinal. Makiling ang mayorya ng translators sa diskarteng malaya.

May pahalaw na salin; madalas ay pinipili ang ilang tampok na bahagi ng akdang isasalin dahil mahaba ang kabuuan nito.

Kasali ba sa gawaing ito ang "saling-pusa"? Pupuwede iyong "salin" lamang.

ANG TUNAY NA TRADISYON

Naglahad minsan si Igor Stravinsky ng pakahulugan sa tradisyon. Sabi niya:

"Hindi relikya ng naglahong panahon ang tunay na tradisyon kundi buhay na puwersang nagpapasigla at pumapatnubay sa kasalukuyan.

"Isang pamana ang tradisyon: tinatanggap natin pero dapat pinamumunga bago ipagkatiwala sa susunod na henerasyon.

"Walang kinalaman sa pag-alinsunod sa tradisyon ang panghihiram ng isang method dahil napapalitan itong huli.

Isinusulong naman ang tradisyon para makalikha ng bago.

Bagaman sining ng musika ang paksa ni Stravinsky, mapagbabatayan ito ng pagsusuri sa ibang larangan.

BINALASANG SALITA

Laro sa salita ang isang paraan ng pagsubok sa kaalamang pangwika.

Sa naritong erotikong tulang "Kay Ana Grema", agad makikita sa titulong ito ang diskarteng anagramatiko.

"Sabik ako sa bikas mo
na likha ng iyong halik:
panakaw man ay pakanaw,
nagdumila, nagdumali.

"Kung ibinit ang balak ko,
ibitin mo kaya muli?
Sa pagtukso ay pagtusok
ang sagot na tagos dapat".

Tukuyin ang pitong salitang idinaan ng makata sa sistemang anagram.

BAYANG AMOY-KANDILA

Bago idinaos ang polls 2013, kinalampag ng isang politiko ang kooperatibang pang-elektrisidad sa Cabiao, Nueva Ecija.

Binayo ng bagyo noong Oct. 11, bumalik sa bayan ang madilim na panahon at 2 weeks itong amoy-kandila.

Dumating ang liwanag na kaakibat daw ng power play ng politiko noong magbobotohan na. Bakit napakatagal nagtiis ang bayan?

Diumano, hinintay ng balisawsawing kooperatiba ang bagong bagyong magsasauli ng koryenteng tinangay ng nagdaang unos. Sampol ba ito ng "micro sense, macro madness"?

SOBRANG PAGHAHANGAD

Hindi madaling mabuhay nang matagumpay sa mundong hinuhubog ng mga puwersa ng likas na pagbabago.

Pagkalipas ng mahigit 4 bilyong taon, naging malakas na puwersa ang sangkatauhan mismo.

Mas marami ngayon ang walang self-control. Inuubos nila ang resources ng mundo kahit ipaghihirap ito ng susunod na henerasyon.

Namamalayan ang panganib bilang resulta ng sobrang pagnanasang magtamasa ng materyal na prosperidad.

Kailangang pag-aralang mabuti ng sangkatauhan ang natural history.

(Halaw ng balagtas.org. sa librong Forces of Change: A New View of Nature)