balagtas.org

KALAMIDAD, KARIDAD AT BARADONG ULIRATO

Weather you like it or not, mas madalas babaha, mas maraming pamayanang malulubog sa tubig-ulan.

20 bagyo o higit pa ang bumabayo sa RP taon-taon. Tumitindi ang pamiminsala dahil sira ang ecological balance.

Kinakalbo ang bundok at gubat, tinatambakan ng latak ng kaunlaran ang waterways.

Nakabalakid sa daluyan patungong dagat ang sala-salabid na tanda ng kasalaulaan; ruruta at mamimiyapis ang baha sa mababang pamayanan.

Balisawsawin o sumpungin ang implementasyon ng hakbanging iwas-bawas-pinsala. Taranta pag kinakalamidad, kesehoda pag aliwalas ang panahon.

Nakararaos daw naman, sa ayuda ng karidad.

Baradong kaisipan at ugaling ningas-kugon ang pampagrabe sa sitwasyon.

KALAPATING MAHABA ANG LIPAD

Kung prostitution ang oldest profession, karalitaan (poverty) ang pinakagurang na problema ng mundo. Karalitaang higit sa economics ng sikmura. Naiipit tuloy ang buong katawan.

Sa kathang historical na Hija de la Fortuna ni Isabela Allende, ipinasilip ng isang "soiled dove" ang sanhi ng pagpuputa niya. Ginugulpi ng amang naniwalang nasa Paraiso pa sana si Adan kung hindi siya natukso ni Eba. Hindi gayon kasama ang propesyon niya, anang tauhang puta. Pipikit, walang iisipin at paglipas ng ilang minuto ay tapos na.

Ang Paloma ni Allende ay "kalapating mababa ang lipad" sa pagwiwikang Filipino. Tugon ang propesyong ito sa karalitaang pangkabuhayan, ayon sa palasak o karaniwang palagay.

Palasak din itong katawagan o bansag na nagkabasag-basag, lumaganap bilang nakalulungkot, nakatutuksong mga senyal ng karalitaang spiritual, pansin ng isang pastor.

Bukod sa "masamang babae," tawag din kay Paloma ang burikak, callgirl, donut, jokard, kaladkarin, kokak, jije, pampam, patutot, pakantuten-- depende sa sona at sirkumstansiya ng heograpiyang pangwika.

Dagdag sa katiyakan: "calban" o lalaking prostitute. Higit sa katawan ang kalakal. Isipin halimbawa ang political prostitutes na pinalalayaw ng alta sosyedad.

Sina Paloma at Palomo ay may mahabang lipad. Kasinghaba ito ng kasaysayang nagsisimula marahil sa Genesis.

--
Plaridel Ortega

LUKSO NG DUGO

Itinatakda ng lukso ng dugo ang pagkilala sa political dynasty (PD), mula pambarangay hanggang pambansang saklaw.

Habang nakaupo sa puwesto ang lahi ng mga hari, iginagayak nila sa pagtakbo ang magiging anak at apo.

Balatong barya sa di-kadugo ang pagkahalal; baka gayahin nito ang lahing may buo-buong resources na puhunan sa halos habampanahong paghahari.

Suma total? Bagong pangalan, dating kalagayan, anang cynics.

Kaya raw pag-asa laban sa pag-asa ang pagbuwag sa kaharian.

KATIWALAAN = KATIWALIAN

Pumuting uwak ang naghudyat ng parangal sa hangal (stupid), pagkakasalapi ng tuso (sly) at pag-insulto o pagdungis sa mabuti.

Nalaos ang tulisang-gubat, pansin ng isang kritiko, kaya lumipat ito sa mga sopistikadong lugar.

Puhunan ng katiwalian (graft) ang katiwalaan (mutual trust). Naging tusak (superabundant) ang mga Kaututang-Dila ng Katiwalanghiyaan.

Mga kagulang-gulang na kagalang-galang silang nakaamerikana nakabarong nakaroba nakasutana.

Nagpapakasiba sa kabulukan (corruption) ang katiwala (overseer), hinahawahan ang naglalahong tribu ng matino-tino at nagtitiwala na may tiwa (ascaris).

Bando sa banda roon banda rito ang deodoranteng pamawi raw ng alingasaw.

At sinasabi ng makakapal ang mukha at matitibay ang sikmura: Batid ng Bathala na malinis ang aming konsensya.

MAGASTOS NA IROG

Natatandaan ba n'yo kung kailan naging bukambibig ang bilmoko?

Pinaikling ibili mo ako, patutsada ito sa mga sobrang kapritsosa at kapritsoso na palabigasan at gatasan ang sinta-sinta nila.

Sa piyesang narito, nakahirit ng pasubali sa kasabihang "love is blind" ang personang abandonado ng sinta. Pamagat: "Mahal Kang Mahalin."

Mahal kang mahalin? Naiingit sila.
Sa piling ko milyong ulit kang gumanda,
bumata, sumigla at walang ginasta.
Nagmahal ka para makamalikmata.

Ibinibigay ko ang lahat. Gayunman,
tumanggi-tanggi ka sa milyong paraan;
iyo na ang aking pusong nagmamahal,
kakunin pa rin ba ang buong katawan?

Ikaw ang nagturo na dapat magtipid
nang maupos akong may milyon ding sakit;
iniwan mo akong sinanay magtiis
sa tubig at asin at sa kaning lamig.

Mahal kang mahalin? Ako'y nauulol
tuwing maiisip na tumpak ang tanong.

NANG AKO'Y PATULAIN SA CLASS REUNION NAMIN

Salinlahi natin ang narito ngayon
para i-celebrate ang isang okasyon:
mga estudyanteng pawang bata noon
may sari-sariling hilig o ambisyon.

Hindi kailangang sumahin nang ganap
batay sa taon lang ang pagkakaedad;
kung mamamanata na magmurang-kamyas,
pihong makukubli ang lukot ng balat.

Iyon ang kahapong mainam lingunin
kahit na ano pa ang ating narating:
pagtuklas ng dunong na maihahambing
sa ibang bagay pang dapat ding tuklasin.

Nagsunog ng kilay ang bawat narito,
kumarera ayon sa kaya at gusto;
ang lapad ng papel sa pribadong mundo
ay posibleng lampas sa lapad ng noo.

Masarap ituring itong pagtatagpo
na pagbuhat natin ng sariling bangko;
nakatiyak tayo kung kelan ang upo
lalo kung nakita na may naitayo.

Salinlahi tayong magsalin din naman
ng dunong at danas ang ginagampanan;
ang haba o ikli ng ating nalakbay,
kung angkop at tiyak na pinagsumundan.

63 NA ANG PALANCA

Ngayong Sept. ay 63 taon na ang Carlos Palanca Memorial Awards for Literature, itinuturing na "benchmark of literary excellence" sa bansa.

Noong 2000 naitala sa memorial book (1951-2000) ng Palanca Foundation ang nanalong writers 1,447 mga akda nila sa iba't ibang categories: isang record ng pagkalikha ng "treasury of the hopes, the wisdom and the identity of the Filipino."

Sa pakahulugang iyan humuhugot ng dagdag na sigla ang maraming writers natin para sumali sa Palanca.

Trinity siyempre ng (alinmang) timpalak ang sponsor, entry/contestant, at hurado. Pamantayan sa paghatol ang pana-panahong kinukuwestiyon.

Tugon dito? Mismong 6 na dekada ng CPMAL.

Matatag ito sa pagsusulong ng "mission of providing nourishment for the national spirit."

TRABAHONG TAMAD

Isang kamakata minsan ang tumitig
sa katipunan kong Hagkis ng Talahib,
bukod daw sa latay ng damo sa isip
ay may nakakintal na hagkis ng tubig.

Halimbawa ito ng pagsisiyasat
ng iba sa iyong niromansang danas;
nahimasmasan ka, natuwang nagulat
dahil ang sarili'y higit mong nasipat.

May oras talagang di namamalayang
ganap ng makata ang sariling malay:
haraya't gunitang sabik sa sintaha'y
minarapat niyang huwag mabulahaw.

Isang nobelista tuloy ang naghaka
na trabahong tamad ang pagmamakata:
iiwan ang prase't ang putol na diwa
ay pababayaang magkusang humaba.

KRONIKA: NUMBERS THAT MATTER SA BUHAY NG ISANG LOVER

Anim na distrito ang iniikutan
ng isang ginoong Amante ang ngalan;
nagrarasyon siya, ayon sa usapan,
ng pitumpung lingap sa pitong maybahay.

Kahit layo-layo ang mga distrito,
araw-araw siyang paroon-parito;
ang bawat paggrahe nakakalendaryo
pati paghagibis patungong trabaho.

Bobo kung ituring sa Amante noon:
naghaiskul tumigil nagpakabulakbol,
isa't kalahating buwang nagjanitor
saka biglang-bigla, tumabo ng milyon.

Sampung sunod-sunod umanong bin'wenas
sa sabong at naku, lalo pang pinalad
sa 'weteng at ibang pagbolang may jackpot--
hayun nagkamansion, sa numero buhat.

Kasal si Amante at sa kanyang ginang
ay may walong anak na laki sa aral;
dalawampung supling ng kasal-kasalan
ang paproxy niyang inaalagaan.

Halos sabay-sabay kung magdalantao
ang ginang at anim sa ibang distrito,
may tigdadalawang sasakyang magarbo
at nagtatabaan ang account sa banko.

Ilang mainggitin ang nakapagdili:
hindi sa sugal lang hiyang si Amante;
nag-ulit ng tudyo ng isang alkalde
tungkol sa ulupong na dating bulati.

Sa performance niya, isang obligasyong
sumaludo lagi kay ganito't gayong
kumare't kumpareng mas nasa posisyon
para makatiyak siya ng proteks'yon.

Dahil may negosyong litaw at maunlad
at baryang regular ukol sa karidad,
umabot sa anim na libo ang k'wintas
ng papuring suot niya sa paggayak.

"Dodoblehin ko na ang bilang ng district
ngayong kayang-kaya ng puson at wallet,"
sabi sa sarili matapos magbihis
ng napakapalad na Amante Saez.

SANTONG DASALAN, ESTILONG PINOY

Pinaksa minsan sa isang world meeting sa PICC ang pamilyang Kristiyano bilang "simbahang domestiko."

Tinalakay roon ang role ng pamilya sa buklurang magtatakda ng tunguhing pandaigdig.

Ugnayang Diyos at tao ang tinalakay rin ng isang manunuri. Aniya, larawan ng poverty ang Pinoy piety: lambong ng ating pambansang kaluluwa.

Namamanata lang tayo pag hihingi ng pabor, halimbawa, panalo sa lotto.

Magkapareho ang tabas at tela ng buhay politikal at buhay relihiyoso ng Pinoy. Tingin niya sa gobyerno: malayo pero mapag-arugang bathala, mudmod ay pabor imbes na kapangyarihan.

Sinasabing nasa tao ang gawa, nasa Diyos ang biyaya. Para sa Pinoy, nasa Diyos pati gawa.

Sa pagiging pabaya ng Pinoy, pantakip niya ang dobleng "pabuya" ng Bathala.