balagtas.org

PINTOR KULAPOL BILANG TRANSLATOR
(Una sa Tatlong Bahagi)

ni L. E. ANTONIO

Hindi libro ang "Leaves of Grass"; tao ang masasalat ng sinumang sasalat sa kalipunang ito ng mga tula ni Walt Whitman. Malaki ang kaugnayan niyan sa selebrasyon niya ng "I" (hindi pronoun): "I celebrate myself and sing myself, and what I assume you shall assume".

Isa itong version ng salitang naging laman (flesh). May hamon ang assertion. Kapain ang insights na nakapalaman sa aklat, damahin at pakinggan ang wikang nakalimbag. Ipinasasalat din sa reader ang pabalat (cover) ng libro. At nagsilbing okasyon ito para maglarga ako ng pakahulugan.

Bilang translator (at makata, kuwentista, essayist at mandudula), makiling ako sa "pabalat", igiit mang makaluma, sinauna at laos ang salitang iyan. Higit sa udyok na paglaruan ang diwa, nagbibigay ng puwang ang salin para sa malikhaing pasok (approach).

Maikokonek ang "pabalat" sa pabalat-bunga (pakunwari), makokonsulta ang paghusgang "makintab sa labas, maburak (o maputik) sa loob". Pag di matapat ang pabalat ng aklat sa contents o sa layunin nito, ay mapagpanggap o "plastik" ang materyal (libro mismo).

Maiisip na mistulang isdang kapak ang author ng gayong aklat.

(Itutuloy)

MALAYO SA BITUKA

"Second highest in Asia next to China's" ang 7% GDP growth ng ating Republika at umabot sa 27.5% sa last quarter ng 2013 ang "joblessness" dito rin sa RP.

Bahagi iyan ng pinakahuling statistics na gaya ng dating madalas mangyari ay malayo sa bituka ng malaking mayorya ng populasyong Pinoy.

"Jobless growth" ang dapat asahan pag talamak ang corruption, pag bigo ang (mga) gobyerno sa planong industriyalisasyon at pagpapatupadng genuine na repormang agraryo, bukod sa iba pang bagay.

Isang imperatibo ang empowerment ng sambayanan o katiyakang kasama sila sa pagbuo ng patakarang panlaban sa karalitaan (poverty).

Dahil sa naturang statistics, naisiste ng isang manunulat na Pinoy sa kaibigan niyang Chino ang sumusunod:

"Dito po sa amin, pag-aari ng iilang tao ang lahat ng pinakamalalawak: lupain, dagat, papawirin.

"Kalabisang banggitin, kakulangan kundi uungkatin: silang sasandakot ang kumakatawan sa lipunang masagana.

"Kayamanan at kapangyarihan ang mga kaaway ng pang-unawa ng maralita?

"Bubuwelta syempre ang sagot kung sasagana ang mayorya sa amin pong bansa-bansaan." GDP ang malinaw lang na malayo sa bituka.

BULAGA NG BULAG

Kumakapa ka ba sa dilim? Baka lasing sa ningning ang iyong mga mata? Nagdaan ako sa ganyan. Isang bulag ang umalalay sa akin, dinala ako sa liwanag.

Sabi ng bulag, walang pagkakaiba ang gabi sa araw, basta tiyakin kung ano ang kakapain.

(BBaltazar)

OPERASYON 'SALVAGE'

Panahon ng rehimeng Marcos nang magsimulang lumaganap ang salitang "salvage" na pagpatay, imbes na pagsagip, ang kahulugan. Kasama sa pagbabagong pangwika ang ganyang kabaligtaran.

Kabilang ang "salvage" sa mahigit 8,000 Enlish-language words sa librong Dictionary of Word Origins na kinatatalaan ng sumusunod:

"Sa puntong etimolohiko, bayad sa pagkaligtas ng barko ang 'salvage'. Dumaan ang salita sa Old French na 'salvage' buhat sa medieval Latin 'salvagium', isang derivative ng late Latin 'salvare' (source ng English 'save').

Sa Filipino, 'salba' ang popular at maaliwalas na katumbas ng "salvage". Pahapyaw na naghaka ang media sa nabaligtad na kahulugan. Baka may kinalaman daw sa bigkas at tunog ng salitang Espanyol na 'salvaje at English na 'savage'.

"Kaligtasan" pa rin ang kahulugang nakakarga sa "salvage" na ipinakahulugan ngang kapahamakan. Noong mga dekada '70 at '80, kaligtasan ng mga salbahe o elementong kriminal ang nakataya. Laganap ang krimen, kasangkot ang mga alagad ng batas, kailangang patayin ang mga kapwa salarin para di sumuko at magtapat.

Saklaw ng kahulugang kriminal ng "salvage" ang mga kaso ng 'desaparesido'--kung matagpuan man ay patay na, "pinatahimik" ng military dahil nagtaguyod ng rebolusyonaryong pakikibaka ang mga biktima.

KAMING KARIMA NG KARIMA-RIMARIM

Kabit ng mga pandama namin
ang lahat ng rimang karima-rimarim.
Pinagseselosan ang aming kalagayang
kasingganda ng kasalanan.
Dinadasal-dasal namin ang pagkalugod
na bangungot ng iba ang pantustos.
Puting-puti kami, busilak na busilak
sa panahong magkalaguyo ang dilim at liwanag.

REKLAMO NG CHAMELEON

Magdahan-dahan sana
ang mautak at mapangmata
bago sila humusga.
Pinakamakulay ang paraan
ko sa pagsasanggalang
at likas sa akin bilang nilalang.
Di ko kailanman minithi
ang kalagayang malabahaghari
para ipanloko at maghari.
Iwasang matukso
na ikompara ako
sa inyong mga politiko.

174 TAON NG 'O.K.'

Alam ng halos lahat ang kahulugan ng "O.K." pero bihira siguro ang nakababatid na dinaglat na palayaw (abbreviated nickname) ito ng isang politikong Kano.

Noong 23 Marso 1840, naglathala ang peryodikong New Era ng New York City ng ganitong anouncement:

"The Democratic O.K. Club are hereby ordered to meet at the house of Jacob Calvin on Tuesday evening".

Binuo ang club para suportahan sa muling pagkandidato ang dating presidente ng US na si Martin Van Buren, isinilang sa Kinderhook, New York.

Sa paghirit niya ng 2nd term sa White House, "Old Kinderhook" ang naging papuri kay Van Buren ng admirers niya.

Mula noon, naging popular sa US at lumaganap sa buong mundod ang prase ("okey" rin ang bigkas-Filipino).

PINTOR KULAPOL BILANG TRANSLATOR
(Ika-2 sa Tatlong Bahagi)

ni L. E. ANTONIO

Pagdidibuho ang pinakauna kong hilig. Nang manaig sa buhay ko ang pagsusulat, ikinasiya kong maging pintor kulapol paminsan-minsan.

Sa pag-eedit ko ng magasin, halimbawa, ginagawan ko ng ilustrasyon ang akda ng iba at sarili kong obra.

Sa akin nagpasaklolo ang mga pamangkin kong kinailangang magsumite sa teachers nila ng dibuho, chart, graph o lettering.

Tigkalahati ng 2 dekada ng pagsusulat ko nang makaengkuwentro ko ang paggawa ng pabalat ng aklat.
Noong huling hati ng 1960s, ipinaguhit sa akin ni Rogelio G. Mangahas ang cover ng nilibrong katipunan ng mga tula ng iba't ibang makata. Ganyan din ang itinoka sa akin ni Rio Alma nang aklatin niya ang unang kalipunan ng mga tula niya.

Unang hati ng 1970s nang ipatirada naman sa akin nina Ruth Elynia S. Mabanglo at Cesar T. Mella Jr. ang mga pabalat ng libro ng tula ng isa't isa.

(Tatapusin)

ORAS NG PAG-IBIG AT MGA KULIGLIG

Pagdating ng oras ng mga kuliglig,
ang bugnuting ginang ay tumatalilis
upang mailapat ang likod sa sahig.
Mahimbing ang kanyang tinatalilisang
nasa gintong banig at nananagimpang
muli ng panakaw na ligayang karnal.
May karalitaang laging nagbubukas
ng pinto sa ginang habang naglalayag
ang kabyak na buwang ang hanap ay kabyak.
Paglawig ng oras ng mga kuliglig,
nakinig ang lupa sa tapat ng sahig,
masama ang hanging gumapang sa banig.
Sa bugtong ng ibang uring kuligligan,
nagising nakinig itong iniiwan,
subalit nagpukol ng sumbat ang ginang.
Nagsupling ng dahas ang paninibugho
at nagsumagasa, sumuwag sa pinto:
nasilip ng buwan ang tagpong madugo.
Sa pananahimik ng mga kuliglig,
ang tinalilisa'y humukay sa liblib--
at dalawang bangkay doon ang nabulid.

DALAWANG SUSAN SA AKING AKLATAN

ni LAMBERTO E. ANTONIO

Ang Malaki sa Lalaki (Halaw kay Susan Faludi)

Masculinity ang bulaklak na talusaling,
dapatalagaang orchids
sa bahay na mainit,
laging balagan at busugin.
Kasukat ng problema ng lalaki
ang sarili niyang mapagmalaki,
taglay ang lahat ng bagay,
kabilang ang pagmaliit sa babae.
Para sa lalaking nag-aakalang kasinlaki
ng mundo ang kanyang ulo,
malaking banta ang ginang
o dalagang nakasambot
ng layang karampot:
nakahawak ng tingting
at kabadong alboroto ang macho,
balak umano siyang walisin nito.
Krisis na sexual iyan,
nakasanayang masdan
ang hagupit
na ukol lamang sa nilikhang mapagtiis
at hinugot daw sa tadyang.

Libog (Halaw kay Susan Minot)

Napakanormal ang pagsiping kahit kanino,
kapag nasimulan mo ito.
Patuloy silang dumarating, pumapaligid.
Matapos ang sex
namamaluktot kang tila hipon,
napinsalaang kalooban.
Di mo sisikaping magpaliwanag
o humingi ng kahit ano,
o bahagyang mangusap sa kaharap.
Nagbubukas ka ng mga hita,
hindi makapagbukas ng puso.
Ginagawa mo ang lahat ng gusto nila.
Pagkaraan, nagkakamot sila ng bayag,
o titingin sa kisame.
Pagbaling nila sa iyo,
sasabihin ng kanilang tingin:
Anak ng pating,
naglaho na yata ang babaing
nilalaspag natin.