balagtas.org

KRONIKA: NUMBERS THAT MATTER SA BUHAY NG ISANG LOVER

Anim na distrito ang iniikutan
ng isang ginoong Amante ang ngalan;
nagrarasyon siya, ayon sa usapan,
ng pitumpung lingap sa pitong maybahay.

Kahit layo-layo ang mga distrito,
araw-araw siyang paroon-parito;
ang bawat paggrahe nakakalendaryo
pati paghagibis patungong trabaho.

Bobo kung ituring sa Amante noon:
naghaiskul tumigil nagpakabulakbol,
isa't kalahating buwang nagjanitor
saka biglang-bigla, tumabo ng milyon.

Sampung sunod-sunod umanong bin'wenas
sa sabong at naku, lalo pang pinalad
sa 'weteng at ibang pagbolang may jackpot--
hayun nagkamansion, sa numero buhat.

Kasal si Amante at sa kanyang ginang
ay may walong anak na laki sa aral;
dalawampung supling ng kasal-kasalan
ang paproxy niyang inaalagaan.

Halos sabay-sabay kung magdalantao
ang ginang at anim sa ibang distrito,
may tigdadalawang sasakyang magarbo
at nagtatabaan ang account sa banko.

Ilang mainggitin ang nakapagdili:
hindi sa sugal lang hiyang si Amante;
nag-ulit ng tudyo ng isang alkalde
tungkol sa ulupong na dating bulati.

Sa performance niya, isang obligasyong
sumaludo lagi kay ganito't gayong
kumare't kumpareng mas nasa posisyon
para makatiyak siya ng proteks'yon.

Dahil may negosyong litaw at maunlad
at baryang regular ukol sa karidad,
umabot sa anim na libo ang k'wintas
ng papuring suot niya sa paggayak.

"Dodoblehin ko na ang bilang ng district
ngayong kayang-kaya ng puson at wallet,"
sabi sa sarili matapos magbihis
ng napakapalad na Amante Saez.

SANTONG DASALAN, ESTILONG PINOY

Pinaksa minsan sa isang world meeting sa PICC ang pamilyang Kristiyano bilang "simbahang domestiko."

Tinalakay roon ang role ng pamilya sa buklurang magtatakda ng tunguhing pandaigdig.

Ugnayang Diyos at tao ang tinalakay rin ng isang manunuri. Aniya, larawan ng poverty ang Pinoy piety: lambong ng ating pambansang kaluluwa.

Namamanata lang tayo pag hihingi ng pabor, halimbawa, panalo sa lotto.

Magkapareho ang tabas at tela ng buhay politikal at buhay relihiyoso ng Pinoy. Tingin niya sa gobyerno: malayo pero mapag-arugang bathala, mudmod ay pabor imbes na kapangyarihan.

Sinasabing nasa tao ang gawa, nasa Diyos ang biyaya. Para sa Pinoy, nasa Diyos pati gawa.

Sa pagiging pabaya ng Pinoy, pantakip niya ang dobleng "pabuya" ng Bathala.

MAHIGIT 10 KAHULUGAN NG 1 SALITA

"Hulog" ang isang salitang Filipino na maraming sinasabi. Mga katumbas nito?

Bagsak/lagpak at bulid; halimbawa, prutas na bumagsak sa bubong/kotseng nabulid sa bangin.

Salin (translation). Pagpapadala ng liham sa koreo. Deposito sa bangko (bank).

Paggawa ng dagdag na parte ng bahay gaya ng sibi; pagtiyak sa vertical na ayos ng poste/dingding sa pamamagitan ng plumb line.

Takal kaugnay ng cake making. Pagpayat: nahuhulog ang katawan. Amor o simpatiya: loob na nahuhulog.

Grasya ng Diyos o hulog ng langit. Labang ipinatalo.

Saklaw ng "hulog" ang pagwiwikang panlangit at panlupa.

SINGLE PARENT NGAYON

Biyuda o biyudo siya kahit buhay ang sinta. Pinaghiwalay sila hindi ng kamatayan kundi ng umasim na palagayan.

Nagsama sila nang walang kasalan, at naglayo, bitbit ng gunita ang suyuan at umbagan.

Siyang namatayan ng pag-ibig ay nagkaroon ng buhay na pruweba (anak) ang ugnayan.

Sa kalasan, nakahuhulagpos she-ya sa patakarang patriyarkal; humuhubog ng kapalaran para sa sarili at sa anak.

Kabuhol ng live-in at single parent ang dalagang ina, binatang ama, kabit, putok sa buho, anak sa labas, bastard.

Ang single parent ay anak ng ugnayang wasak kung pinili niyang balewalain ang sakramento at batas. Suwail siya sa lipunang umano'y mapagkunwari.

Hiniling ng isang masisteng kostumer
na ang mga trapo'y pakunwang sambahin;
dahil mahilig din magsiste si Gusting,
heto'ng nirimahang resulta ng hiling:


SALUDO SA TRAPO

Okey sunduin and obispo:
hingalo kasi ang aking amo.

Ang kumpisal ay bawas-bagahe
ng budhing bugbog-sarado sa atake.
Mapilitan sanang magsisi.

Igawa natin siya ng monumento:
mayparu-paro't balimbing sa ulo
at bakod na salaming lagpas-tao.

Amuyong niya akong laging tatanghod
kahit lasing, tag-araw man o tag-unos.

Nakatipon sa DOBLE TRES, DOBLE UNO ni LAMBERTO E. ANTONIO ang mga piling sanaysay na nagpapalawak sa kahulugan ng ganitong komposisyong panliteratura. Pinapaksa ng libro ang mga usaping panlipunan at pangkulturang kinakaharap ng sambahayan at sambayanan sa kasalukuyang siglo. Muling makikita sa katipunang ito ang husay at lalim ni L. E. Antonio bilang manunulat.

PAGDAAN NG MEDIA SA IBABAW NG BANGKAY

Kampante ang media, brodkast lalo na, sa maling paggamit ng salita.

Tampok na halimbawa ang "maliban." Wala ito sa tagpo pero pinapapapel sa halip na "bukod" ang tama at dapat gumanap.

Pinatay ng media ang "bukod" at padaan-daan sa ibabaw ng bangkay nito, habang bitbit ang "maliban".

Bale "besides" ang bukod at "except" ang maliban; dagdag ang una, bawas ang huli.

Huwag naman tayong maging iresponsable sa pagwiwika habang nagsusulong tayo ng "responsableng pamamahayag".

DOBLE TRES, DOBLE UNO: BAGONG LIBRO NI LAMBERTO E. ANTONIO

Katipunan ito ng 33 sanaysay sa pamilya at lipunang Pilipino na pinili mula sa mga akdang sinulat (1977-2008) ni LEA at inilathala kamakailan ng Ateneo de Manila University Press.

Ayon kay Antonio, marami siyang nabuong kuwento, nobelang kapos at tula na "nahubaran ng maskara" makaraang paulit-ulit niyang basahin. "Dapat naiklasipika bilang sanaysay ang mga ito,"sabi niya.

May walo pang aklat si LEA na nagpapakita ng husay, lalim at lawak niya bilang manunulat.

Kabilang dito ang Hagkis ng Talahib: Mga Tula (1980), na katatagpuan ng "tunay na pamumulaklak ng henyo ng makatang nakikisangkot," ayon sa guro at kritikong si Soledad S. Reyes.

SAWING PUSO, WAGING KURO

Sa pagsulat ng tula ng pag-ibig, gawing sementado ang unawaang ano at paano.

Kung hindi, baka lumitaw na nakalupasay sa lungkot ang makata.

Halimbawa ng linyang "first love never never dies" sa kanta ang sisipatin nating bersong BABAE SA ULAN:

Nakatingin siya sa kawalan
habang naglalakad, may dalang nakatiklop na payong.
Saan kaya galing? bulong
ng alaalang naambunan.

Pagtalikod sa bintanang kasasara,
kinapa ko ang sariling damdamin;
tag-araw kami huling nagkaharap:

Panakaw na sulyap niya
sa handog kong bulaklak;
pag-uwi kong tinatalunton
ang hiwalay na landas.

Malalim ang unang sugat
na pinaghilom ng pagkamaginoo.
Sinangguni ko ito
makaraang matunghayan
ang babae sa ulan.

Taglay ng piyesa ang matinding pahiwatig, na dapat lang asahan sa makatang sanay dumistansiya sa dagok ng pagsinta.

Dalawang panahon ang saklaw ng tula, alinsunod sa kumpulan ng mga sagisag na abstrakto at kongkreto.

Ang pananalinghaga ay agad inihudyat ng dating nobyang "nakatanaw sa kawalan" at "nakatiklop na payong" ang dala gayong umuulan.

Hindi mahalagang sagutin ang tanong na "saan kaya galing?" Sapat na ang tirada ng dating nobyo bilang makatang nakaiwas maglupasay sa kalungkutan.

--
Leo Amorco

AWIT, IHI AT KATOTOHANAN

Piyesa itong sumalok ng inspirasyon sa jingle ng isang radio station tungkol sa katotohanang magpapalaya at magpapasulong sa bayan.

Ayon sa station, panata ng mga naroon ang katotohanan. Matapos mong pakinggan ang jingle, bahala kang kumatas ng ibang kabatirang wala sa abstraktong obrang pantenga.

Ikaw ang magsusuplay ng konteksto. Ano, halimbawa, ang totoo? O kongkretong kondisyon ng sambayanan? Naghihirap ang buhay, na nakikita at nararanasan.

Alipin ng karalitaan (poverty) ang bayan. Dapat sambayanan mismo ang lumutas sa dantaong pataw (burden) na ito.

Dagdag-tiis ang bayan sa sakit na dulot ng katotohanang iyan para ganap na mapanday ang pasiyang lumaya at sumulong. Nang tunay at totoo.

May problema pa rin, ayon sa isang pagsusuri: intellectual poverty ang isang sanhi ng karalitaang pisikal ng bayan.

Teka, di lang uri ng awit ang jingle; balbal na tawag din ito sa ihi o pag-ihi. Baka ibig mo munang magdiskarga ng mapanghing likido, 'wag nga lang sa salawal.

Pagkaraos, larga muli ng konteksto ng katotohanang sa buhay ng sambayanan ay nakabalatay ang masinsing anino ng kasinungalingan na namamaraling mga lingkod ng bayan.