balagtas.org

PAGKAGISING

Ibig ko nang kayamutan
ang pagtulog; paulit-ulit ang panaginip: nalagas na ngiping
nagiging chewing gum tuwing pupulutin.

Samantala, nag-aalaga
na pala ng lumot ang baso,
dagdag sa nakababad na pustiso.

(Celine Labuyo)

NAWAWALANG SALITA, UGALING NAWAWALA

"Turoso" ang tawag sa pagdisiplina
sa kalabaw habang ito ay bata pa;
isisingkaw para turuang "magdusa"
habang may mabigat na bagay na hila.

Buhay-magsasaka'y pamilyar sa akin,
meron ako diyang ugat na malalim.
Dahil makabago ngayon ang tunguhin,
turoso ay angkop nating talakayin.

Ito ay kabilang sa mga salita
na naghihingalo o namatay na nga,
nakaugnay iyan sa pagbalewala
na modernisasyon ang isang nagtakda.

Kapansin-pansin po, sa kasalukuyan
ay kinukunsinti kahit maling asal,
sinumang mapera ay hinahangaan,
gayong sa kurakot nagmula ang yaman.

Pagpapahalagang baluktot ang "uso"
at "pakitang-tao" ang pantakip dito
malaking mayorya ay "disiplinado"
sa trabaho't balak na dispalinghado.

Ang mga bukiri'y naglalaho ngayon
dahil sa rahuyo ng modernisasyong
tinanggap pagdaka, at anihilasyon
halos ng kalabaw ay resulta niyon.

Sa new generation ay masasaksihang
naglipanang higit ang mga pasaway,
dedma sa kanilang isip at pananaw
yaong kung tawagi'y halagahang moral.

Naging barbero po akong Gusting Gunting
matapos agawin ang aming bukirin;
kami ay naghabol pero naangkin din
niyong akusado ang hustisyang lasing.

ISANG TALA HINGGIL SA TULA AT SALIN

Sa mga pormang panliteratura, ang tula ang madalas magharap sa mambabasa ng problema sa pagpapahalaga.

Kailangang mahiwatigan niya ang mga kabatirang kimkim ng talinghaga, na magkakapuwang kung naiintindihan ng mambabasa ang wikang gamit ngmakata.

Dito (muling) lilitaw ang tulay at pader na likha ng wika. Sa sitwasyong pantalastasang ito, kailangan (din) ang salin o translation.

Umaayuda ang (taga)salin sa pagbawas sa bigat ng layuning magpaumawa at umunawa.

Pinagsasalubong nito ang malikhain at mapanuri.

Sa gayon, napagdadaop ng mambabasa ang pakahulugan at pagpapahalaga niya sa teksto ng (pagka)makata.

HAMON: GAWING TUBIG ANG PALITO

Mahigit 10 palito ng posporo ang kailangang gamitin bilang mga letrang bubuo ng salitang TUBIG.

Imposibleng sumapat, syempre, ang 5 palito lang kung TUBIG mismo ang iispelingin.

Pairalin ang malikhaing imahinasyon, isipin ang mga halimbawang likido.

Ayos! Nadale mo! sabi ng humamon pagkalipas ng 5 oras.

Ang hinamon ay gumamit ng 5 palito ng posporo sa pag-ispel ng IHI.

ABISO NG HANGIN SA KINAUUKULANG LIDER

Sige, akong hangin naman ang maghahasik ng aral.

Papasok ako, ngayong kulang pa sa iyo ang inaani mong bagyo.

Sa pagpasok ko, Sir Lider, magiging kasinlaki ng daigdig ang iyong ulo.

PAGWIWIKANG PAMPANULAAN

Bilang mga alagad ng sining, may sari-sariling depinisyon ng tula ang mga makata mismo, isinasaloob man o isinisiwalat ang pakahulugan dito.

Pangkalahatang pananaw ng balagtas.org ang sumusunod:

Pinakamasugid magpahiwatig ang makata. Taglay ng pinakamaikli niyang pananalita ang pinakamahabang gunita.

Hindi kailanman mabubuo ang tula kung iisipin ang sukat at tugma at malayang taludturan.

Walang tradisyonal, walang moderno sa daigdig ng talinhaga. Mayroon lamang muling-likha.

(LEAntonio)

MAGULANG DIN

(Pasintabi kay Aesop)

Apat na magkakapatid ang ulila sa mga magulang (halos sabay namatay ang ama at ina nila).

Nakapag-iwan man ng napakalaking ari-arian ang mga yumao, walang kasulatan tungkol sa hatian.

Hating-kapatid tayo, ha? anang panganay. Hinati-hati niya, patas sa laki at halaga.

Tatlong bahagi ang kinuha niya, ikinatwirang bilang pinakamatanda, dapat pumapel na ama na ay ina pa.

MAWALANG-GALANG NA PO

Idyomatikong ekspresyon ito ng respeto, na magagamit sa malikhaing paraan upang ipagpauna ang mapanuring diskurso.

Angkop na halimbawang paberso naman ang "Bato-bato sa langit, ang tamaa'y huwag magagalit."

Ginamit iyan ng isang writer bilang sanggunian, pabaligtad ang epekto, na sinadya.

Ibinulgar niya, patudyo, ang negasyon ng pang-aalipin at pagpapaalipin, sa ganito niyang teksto:

"Hay, bato-bato sa langit,
ang tinamaa'y nagalit:
inayawan na ng kabig
ang mala-tukong pagkapit."

Wala nga pong galang ang writer sa sistemang panlipunang nailarawan ng nilarong mga salita at ekspresyon.

MAY BUWANG DIYOSA AT MAY FEMINISTA

Pinaksa ng librong aking natunghayan
ang babae bilang 'lalaking pandangal';
mythology, tula, gender (kasarian)
ang magkakasamang sinuring pahimay.

Diyosa ang buwan, ayon po sa libro,
na tatlo ang anyo, ang kulay ay tatlo:
birhen, inang buntis saka bruha ito;
itim, pula, puti'y dagdag na simbolo.

Mito nga, sabihin na nating alamat
ang pinakasuri ng awtor ng aklat;
sa imagination ng female ay lakas,
aniya, ang dulot ng gayong kalatas.

Mahabang panahong ang kababaiha'y
minamaliit daw ng sandaigdigan,
binabalewala sa mga larangang
ang nawawayani ay kalalakihan.

Sa literatura, naihalimbawa
ang paghatol: walang babaing makata,
may tula ang dilag subalit mistula
itong panlalaking palagi ang diwa.

Naging problema po ng barbero ninyo
ang lawak at lalim ng paksa ng libro;
maraming bahaging ang meaning ay ano?
Salimuot kasi'y nakatutuliro.

Gayunman, may bagay siyang tinitiyak,
kahit problemado sa hiram na aklat:
Noon, may diyosang bida sa alamat.
Ngayon, may feminist, iya'y realidad.

LINGAP SA LUMIPAS

(Mula sa Siyam Nawa at 99 pang Tula ni Lamberto E. Antonio)

Pinapagod ka ng aking alaala,
namamagitan ang pitagan.

Ipinagtitimpla mo ako ng kape,
pagkapansing minsan pa,
mangangahas akong maglayag
pabalik sa mundong kayang-kaya
kong paikutin sa sariling palad
at sa balikat ng mga kapanahong
hinukos ng edad.

Idinidikta ng pag-iisa
ang magpakaumid, maghinay-hinay
sa paghigop, namnamin
ang kilapsaw sa balintataw.

Pinagpipitaganan ko ang iyong pahiwatig:
na tanging sa isip lamang laging sariwa ang lumipas.

Sa pagkupas ng magdamag,
panatag akong naiidlip sa pag-uumaga,
umaasang mas maaliwalas ang maghapon
at nanumbalik ang sigasig mong magtanong.

Magpapakapagod ako
sa pagpapalutang ng pira-pirasong alaala,
at sasagipin, sisinupin mo ito.