balagtas.org

MGA LETRANG MAHILIG SA PROXY

Tatlong letra sa palabaybayang (spelling) Filipino ang madalas magproxy sa isa't isa.

Kung alin sa 3 ang piliin para ipambuo ng partikular na salitang Pinoy ay ayos lang.

Nagkakabigayan ng puwang (space) habang namamalaging buo ang salita pati kaukulang kahulugan niyan.

Mga halimbawa: "dumudugo" at "dumurugo"; "kalsada" at "karsada"; "madumi" at "marumi".

Nagwawakas, siyempre, ang sistemang proxy kapag isang letra ang umeeksena kahit wala sa lugar (o "lugal"). Nag-iiba kasi ang salita at kahulugan nito.

Malaking siste ang "dula" (drama/play) na ginawang "dura" o "lura" (spittle).

KUNG SUSULAT NG ALAALA

Tatabunan at hindi lilingunin ng panahong lilipas ang bakas ng tao at pangyayari at ang paligid.

Huwag balewalain ang pansing may puwang ang tadhana para sa paglimot.

Isang libro tungkol sa buhay ng isang babaing sumilang at nagkaisip sa dating USSR na nagdesisyong tumira sa US ang pinuri ng critics.

Mahusay ang pagkabuo ng awtor (babaing ito mismo) sa mga sariling gunita. Pulido ang paggamit niya ng English kahit di ito ang wika sa pamayanang kinagisnan niya.

Bago nailibro ang memoir, tinanggihan itong ilathala ng isang publisher. Pinintasan: mali ang diskarte, walang kabuhay-buhay ang pagbabalik-diwa. Nalimbag lang matapos muling sulatin ng awtor.

Sinabi niya sa media na isang guro ang pumatnubay sa pagpapahusay ng obra: dapat malalimang hukayin ng manunulat ang panahong nakalipas, hanguin ang makahulugang pangyayari sa buhay.

LALAKING HINIBANG NG RETRATO, NAGTAPAT PO SA INYONG BARBERO

Tumatagas na kisame'y pahiwatig
ng malaong pagkasara ng aklatan;
mga libro atmagasing nagkadungis,
iwinalay ko sa kwartong nagkadanaw.

Nang linising isa-isa at buklatin
ay tumambad ang marilag na retrato
ng kahapong nakaipit sa magasin
(napulot ko noong ako'y binatilyo).

Malinaw pa hanggang ngayon ang larawang
pinadapo ng amihan, isang hapon,
sa gilid ng maalabok na lansangan:
naghintay sa anino kong lumalaboy?

Bakit kaya binayaang mapawaglit?
Pinunasan ko ng panyo, pagkauwi,
ang kariktang dinampian din ng halik
sa labi at pati matang nakangiti.

Nagkapitak sa pitaka, dinala ko
sa paglakad kahit saan ang babae.
Sino'ng nobyo? O misis na? Kahit ano
ang estado'y iyon na nga, hindi bale.

Naging ganap na binata't nagkanobya
sa paraang di sinadya, nag-apuhap
pa ng iba akong sobrang nagpipita:
kasingganda ng retrato bilang kabyak.

Bigo ako, pero hindi sa pagsambot
ng trabaho at pabirong pangingibig;
nakasal man sa mayumi't maalindog,
bote't libro ang higit kong kinatalik.

Lasing akong naglagalag at nasadlak
sa kandungan ng kung sinong namulatan:
santag-araw kinasuyo at kumalas
nang madamang lumalamig angsuyuan.

Pag-uwi ko, ang dinatna'y inuunos
na tahanang walang kabyak na mayumi;
meron lamang isang kabyak na malikot:
kasiklutan ng lukot na pagwawari.

Ako kaya o ginang ko ang nagkanlong
ng babae sa magasin?
Sa amiga o magulang kaya niya isinumbong
ang may-gawa ng mahaba niyang dusa?

Paghalakhak ngayo'y di ko napigilang
ipanlait sa haba ng pangyayari.
At basta ba sa marilag na larawan
buong-buong ibubunton ko ang sisi?

KOTONGKULAN: BALIK-TANAW SA KINAUUKULAN

Halos kamakailang (2008) maituturing, mas pangahas at marahas ang mga kotongero. Mga pasimple-simpleng bully, umasenso, nagpakaterorista.

Ang barya-barya ay humantong sa buo-buo. Mas mainam sipating pananalbos muna bago paglagas ng buhay at pagwasak ng ari-arian.

Naging pamilyar ang pambobomba, mas sumalimuot ang buhol ng mga teoretikong konsiderasyon, gaya ng politikal na pakana.

Malaking bahagi ng bansa ang niyayanig ng atakeng terorista, pakikibakang rebolusyonaryo at pag-iimbot ng mga elementong anti-sosyal, ayon sa kanluraning media.

Pakahulugan dito ng mga puwersa ng seguridad: kilabot na kotongero ang New People's Army na nagpapataw ng revolutionary tax.

Kung tama iyan, aba e mataas-taas na antas kesa tampalasan ding diskarte ng kotong cops.

(Artikulo itong kabilang sa ABISO: ISTORYA AT ENSAYO ni Celine Labuyo)

ISANG BERSONG NILINGON PAGKARAAN NG 35 TAON

"Babae sa Ibabaw ng Tarundon" ang isa sa aking mga tula ng paghanga at pagnanasa, na garapal ang pagkasulat ng 1st draft.

Itinabi ko ito, ipinaghintay ng rebisyon, nalimutan, nahalungkat sa file matapos ang 35 taon.

Once and for all, sabi ko sa sarili, dapat tutukan, palitawing iba ang lascivious sa erotic.

Sumailalim sa transpormasyon ang piyesa; pamagat lang ang di nagalaw. Eto ang kabuuan, na pinagdudahan ko noon kung tula nga:

Lumangoy sa aking imahinasyon
ang babaeng hinabol ko ng tingin:
malaking bulas, nakabakat
sa kamisatsinong suot
ang kambal na alindog.

Mulang sapang nilusong
hanggang pagkabila sa tarundon,
ginambala ako ng pusag
sa ilalim ng aking puson.

Sininghalan ko, saka pinakinggan
sa buslo ang nadakma,
pumapalag na mga isda.

Sakaling muling dumaan
ang di-kilalang dilag,
aalayan ko ng santimbang dalag.

(LEAntonio)

SALIN BILANG BIRONG MALALIM

Nagiging parusa sa iyo bilang translator ang pabirong hamon ng sinuman sa abilidad mo.

Ipasasalin sa iyo ang isang salita. May pahiwatig (clue) na ihahanap mo ng kaukulang konteksto. Lilitaw na masisteng "makatwiran" ang"tama" o "angkop" na salin.

Halimbawa: Ano ang classic translation sa Filipino ng "impotent"? Wala sa alinmang dictionary ang salin nito. Meron lang "ibong adorno" na sagot ng nagpasalin, kung sinukuan mo ang hamon.

"Classic" ang batayan, pagsangguni sa obrang "Ibong Adarna." Ibon ang isang phallic na katapat ng testicle, panlalaki ang impotent, at adorno ang singkahulugan ng dekorasyon, borloloy, palamuti.

Halimbawa pa: Ano sa Filipino ang (salin ng) "abortion"? Suko kang muli? Tanging sa sariling dictionary ng imahinasyon ng mabirong nagtanong matatagpuan ang sagot: "Patay kang bata ka."

MGA TALATANG SAMPAY-BAKOD

Sundan natin siya sa daang matuwid
kung ang dulo'y hindi banging sakdal-tarik.

Ang langit higit na madaling abutin
kaysa nasa tabi ngunit lampas-tingin.

Pagdantay ng mister na napakainit,
magdadalang-tao na naman ang misis.

Habang bata dapat maglinis-linisan
upang sa pagtanda'y maging politician.

Pinakamamahal? Kabuuan ito
ng iba at ibang baka minahal mo.

May theory na kaya nagbigti si Hudas
ay palsipikado ang pabuyang pilak.

ANG TANGING TIYAK

Tula ni LAMBERTO E. ANTONIO

Nagdudumiklap ang bato.
Napagod ang aking noo at bagang
sa tagisan ng paunawa at paglimot.
Ano ang saysay ng pag-usli
ng puting buhok?

Walang hihigit sa pagkatumpak
ng iyong taga.
Dadalhin ko ang walang kasinlaking pagkakamali:
sabik na tagakalas ito
ng kalansay ko.

2 TINIG SA LIBLIB

Anang Suwi ng Talahib:
Sapat na ang kakulumpong
ginamit sa dinding, bubong;
sasapit daw ang panahong
may papel din ako roon.

Ba't malungkot kang nagbalik?
Nagpaalam kayong sabik
nang hakutin at umalis.

Anang Butil ng Buhangin:
Agad akong humulagpos,
sila'y tiyak na susunod.
Papel naming gagampana'y
di pampader,
di pantulay
sa magarbong kaligiran.
Noon bigla kong naisip:
balak kaming gawing lubid.

(Boni Baltazar)

KULAS: ANAGRAM NG BALIKBAYAN

Materyal ng malilikhang sitwasyon ang anagram. Paglitaw ng mga salitang binalasa, paglaruin ang imahinasyon.

Anong tema ang ibig talakayin ayon sa mga salitang iyan bilang batayang estruktura? Ang ngalang Kulas, halimbawa, ay isang sagot.

Sumulak ang dugo niya, biglang naalala ang hirap na dinanas sa abroad: ginulpi, itinapon sa lusak matapos pagnakawan, binantaang papatayin pag nagreklamo sa pulisya.

At ngayong dumating si Kulas sa sariling bahay, masukal ang kalooban niya.

Sa halimbawang ito, ang sitwasyon ay batay sa mga salitang-ugat na'luksa', 'lusak', 'sulak' at 'sulak'. Sumulpot sa anagramatikong larong pangwika ang mabubuong mahabang akda na realismong sikolohikal at emosyonal ang katangian.

(GENSEL MORANTO)