balagtas.org

ISANG TALA HINGGIL SA TULA AT SALIN

Sa mga pormang panliteratura, ang tula ang madalas magharap sa mambabasa ng problema sa pagpapahalaga.

Kailangang mahiwatigan niya ang mga kabatirang kimkim ng talinghaga, na magkakapuwang kung naiintindihan ng mambabasa ang wikang gamit ngmakata.

Dito (muling) lilitaw ang tulay at pader na likha ng wika. Sa sitwasyong pantalastasang ito, kailangan (din) ang salin o translation.

Umaayuda ang (taga)salin sa pagbawas sa bigat ng layuning magpaumawa at umunawa.

Pinagsasalubong nito ang malikhain at mapanuri.

Sa gayon, napagdadaop ng mambabasa ang pakahulugan at pagpapahalaga niya sa teksto ng (pagka)makata.

HAMON: GAWING TUBIG ANG PALITO

Mahigit 10 palito ng posporo ang kailangang gamitin bilang mga letrang bubuo ng salitang TUBIG.

Imposibleng sumapat, syempre, ang 5 palito lang kung TUBIG mismo ang iispelingin.

Pairalin ang malikhaing imahinasyon, isipin ang mga halimbawang likido.

Ayos! Nadale mo! sabi ng humamon pagkalipas ng 5 oras.

Ang hinamon ay gumamit ng 5 palito ng posporo sa pag-ispel ng IHI.

ABISO NG HANGIN SA KINAUUKULANG LIDER

Sige, akong hangin naman ang maghahasik ng aral.

Papasok ako, ngayong kulang pa sa iyo ang inaani mong bagyo.

Sa pagpasok ko, Sir Lider, magiging kasinlaki ng daigdig ang iyong ulo.

PAGWIWIKANG PAMPANULAAN

Bilang mga alagad ng sining, may sari-sariling depinisyon ng tula ang mga makata mismo, isinasaloob man o isinisiwalat ang pakahulugan dito.

Pangkalahatang pananaw ng balagtas.org ang sumusunod:

Pinakamasugid magpahiwatig ang makata. Taglay ng pinakamaikli niyang pananalita ang pinakamahabang gunita.

Hindi kailanman mabubuo ang tula kung iisipin ang sukat at tugma at malayang taludturan.

Walang tradisyonal, walang moderno sa daigdig ng talinhaga. Mayroon lamang muling-likha.

(LEAntonio)

MAGULANG DIN

(Pasintabi kay Aesop)

Apat na magkakapatid ang ulila sa mga magulang (halos sabay namatay ang ama at ina nila).

Nakapag-iwan man ng napakalaking ari-arian ang mga yumao, walang kasulatan tungkol sa hatian.

Hating-kapatid tayo, ha? anang panganay. Hinati-hati niya, patas sa laki at halaga.

Tatlong bahagi ang kinuha niya, ikinatwirang bilang pinakamatanda, dapat pumapel na ama na ay ina pa.

MAWALANG-GALANG NA PO

Idyomatikong ekspresyon ito ng respeto, na magagamit sa malikhaing paraan upang ipagpauna ang mapanuring diskurso.

Angkop na halimbawang paberso naman ang "Bato-bato sa langit, ang tamaa'y huwag magagalit."

Ginamit iyan ng isang writer bilang sanggunian, pabaligtad ang epekto, na sinadya.

Ibinulgar niya, patudyo, ang negasyon ng pang-aalipin at pagpapaalipin, sa ganito niyang teksto:

"Hay, bato-bato sa langit,
ang tinamaa'y nagalit:
inayawan na ng kabig
ang mala-tukong pagkapit."

Wala nga pong galang ang writer sa sistemang panlipunang nailarawan ng nilarong mga salita at ekspresyon.

MAY BUWANG DIYOSA AT MAY FEMINISTA

Pinaksa ng librong aking natunghayan
ang babae bilang 'lalaking pandangal';
mythology, tula, gender (kasarian)
ang magkakasamang sinuring pahimay.

Diyosa ang buwan, ayon po sa libro,
na tatlo ang anyo, ang kulay ay tatlo:
birhen, inang buntis saka bruha ito;
itim, pula, puti'y dagdag na simbolo.

Mito nga, sabihin na nating alamat
ang pinakasuri ng awtor ng aklat;
sa imagination ng female ay lakas,
aniya, ang dulot ng gayong kalatas.

Mahabang panahong ang kababaiha'y
minamaliit daw ng sandaigdigan,
binabalewala sa mga larangang
ang nawawayani ay kalalakihan.

Sa literatura, naihalimbawa
ang paghatol: walang babaing makata,
may tula ang dilag subalit mistula
itong panlalaking palagi ang diwa.

Naging problema po ng barbero ninyo
ang lawak at lalim ng paksa ng libro;
maraming bahaging ang meaning ay ano?
Salimuot kasi'y nakatutuliro.

Gayunman, may bagay siyang tinitiyak,
kahit problemado sa hiram na aklat:
Noon, may diyosang bida sa alamat.
Ngayon, may feminist, iya'y realidad.

LINGAP SA LUMIPAS

(Mula sa Siyam Nawa at 99 pang Tula ni Lamberto E. Antonio)

Pinapagod ka ng aking alaala,
namamagitan ang pitagan.

Ipinagtitimpla mo ako ng kape,
pagkapansing minsan pa,
mangangahas akong maglayag
pabalik sa mundong kayang-kaya
kong paikutin sa sariling palad
at sa balikat ng mga kapanahong
hinukos ng edad.

Idinidikta ng pag-iisa
ang magpakaumid, maghinay-hinay
sa paghigop, namnamin
ang kilapsaw sa balintataw.

Pinagpipitaganan ko ang iyong pahiwatig:
na tanging sa isip lamang laging sariwa ang lumipas.

Sa pagkupas ng magdamag,
panatag akong naiidlip sa pag-uumaga,
umaasang mas maaliwalas ang maghapon
at nanumbalik ang sigasig mong magtanong.

Magpapakapagod ako
sa pagpapalutang ng pira-pirasong alaala,
at sasagipin, sisinupin mo ito.

DALAWANG TULANG WALANG PAMAGAT

1. Ginising siya ng biglang pagbuhos,
biglang pagtila ng ulan.
At naisip niya ang mahahabang tag-araw nilang mag-asawa;
ang mga pangarap,
na kalahati ang nasa ibayong-dagat.
Nang buksan niya ang bintana,
iwinisik ng hangin ang kanyang luha.

2. Pakimkim ng palangiting mutya
ang katahimikang
kasintigas ng bato.
Dinibdib ko,
pinasabog ito
ng bumigwas na gunita ng pagluhang
kasimpait ng apdo.

--BONI BALTAZAR

PILOLOHIYA AT LITERATURA

Philology (pilolohiya o palawikaan): pag-aaral ito ng mga pormang historikal ng isang wika o mg wika, kabilang ang mga pormang non-standard at dialectal, gayundin ang mga kaugnay na wika.

Gayunman, di dapat makulong sa pag-aaral pangwika lamang ang philology. May mga tekstong nasa matatandang porma ng wika na kadalasang nagtataglay ng kapangyarihan at tiyak na katangian.

Ang alinmang pag-aaral na bumabalewala sa mga iyan, o tumatangging magsikap para umunawa riyan, ay di-kompleto at maralita.

Samantala, ang alinmang pag-aaral na linguistic lamang ang tuon ay nagtatapon ng pinakagmahusay na materyal at pinakamahusay na argumento para sa eksistensiya nito.

Sa larangang iyan ng palawikaan, di mapaghihiwalay ang literary at linguistic.

(Halaw kay Tom Shippey, "J.R.R. Tolkien: Author of the Century")